Hiện nay, các khái niệm liên quan đến xu hướng tính dục và giới tính đang ngày càng được xã hội quan tâm sâu sắc. Trong đó, thể hiện giới là một trong những yếu tố cốt lõi giúp định hình cách một cá nhân bộc lộ bản thân ra thế giới bên ngoài. Vậy thể hiện giới là gì? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây nhé!
Thể hiện giới là gì?
Định nghĩa thể hiện giới (Gender Expression)
Dù cụm từ “thể hiện giới” xuất hiện khá phổ biến trong các cuộc thảo luận về cộng đồng LGBTQ+, nhưng không phải ai cũng hiểu đúng thể hiện giới là gì. Theo Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ (APA), thể hiện giới (Gender Expression) là cách một người bộc lộ giới tính của mình ra bên ngoài thông qua ngoại hình, trang phục, kiểu tóc, giọng nói, cử chỉ hoặc cách giao tiếp. Nói một cách dễ hiểu, đây chính là “ngôn ngữ không lời” giúp mỗi người thể hiện cá tính và cách họ muốn được người khác nhìn nhận trong xã hội.
Điều đáng lưu ý là thể hiện giới không quyết định xu hướng tính dục và cũng không phản ánh chính xác bản dạng giới của một người. Chẳng hạn, một người đàn ông có thể yêu thích phong cách mềm mại, dịu dàng, hoặc một người phụ nữ lựa chọn hình ảnh mạnh mẽ, cá tính. Nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc họ là người đồng tính, chuyển giới hay thuộc cộng đồng LGBT.
Vì vậy, để hiểu đúng về Gender Expression, chúng ta cần nhìn nhận đây là một cách mỗi cá nhân biểu đạt bản thân thay vì vội vàng đánh giá hoặc áp đặt theo những khuôn mẫu quen thuộc.
Thể hiện giới được biểu hiện qua những yếu tố nào?
Thể hiện giới không chỉ được nhìn nhận qua vẻ bề ngoài mà còn được hình thành từ nhiều yếu tố kết hợp với nhau như:
– Trang phục: Quần áo là một trong những yếu tố dễ nhận thấy nhất khi một người thể hiện bản thân. Có người yêu thích phong cách nữ tính, nam tính hoặc trung tính, trong khi nhiều người lại linh hoạt thay đổi cách phối đồ để phù hợp với tâm trạng, sở thích và gu thẩm mỹ riêng.
– Kiểu tóc: Kiểu tóc góp phần tạo nên hình ảnh và dấu ấn cá nhân trong mắt người đối diện. Dù là tóc dài, tóc ngắn, cạo sát hay nhuộm màu nổi bật, mỗi lựa chọn đều có thể trở thành cách truyền tải cá tính và cảm nhận về chính mình.
– Giọng nói: Âm sắc, tốc độ nói, cách nhấn nhá hoặc biểu cảm khi giao tiếp cũng là một phần của thể hiện giới. Tuy nhiên, không nên đánh giá hay gán ghép giới tính của một người chỉ dựa vào chất giọng, bởi đây đơn thuần là một đặc điểm giao tiếp mang tính cá nhân.
– Hành vi: Cách đi đứng, ngồi, cử động tay chân hay cách ứng xử trong từng tình huống đều góp phần tạo nên hình ảnh riêng của mỗi người. Những hành vi này thường được hình thành từ thói quen, trải nghiệm sống cũng như môi trường mà họ lớn lên và phát triển.
– Ngôn ngữ cơ thể: Ánh mắt, nụ cười, biểu cảm khuôn mặt, tư thế hay cách tương tác với người xung quanh đều truyền tải những “thông điệp” phản ánh phong thái của một người. Chính sự kết hợp hài hòa giữa các yếu tố này giúp người khác cảm nhận rõ hơn về cách mỗi cá nhân thể hiện bản thân trong cuộc sống hằng ngày.
Phân biệt thể hiện giới với các khái niệm thường bị nhầm lẫn
Trên thực tế, nhiều người thường nhầm lẫn thể hiện giới với giới tính sinh học, bản dạng giới hoặc xu hướng tính dục vì những khái niệm này đều liên quan đến giới. Tuy nhiên, mỗi thuật ngữ lại phản ánh một khía cạnh hoàn toàn khác nhau của mỗi cá nhân. Phân biệt cụ thể như sau:
Thể hiện giới và giới tính sinh học
Giới tính sinh học là những đặc điểm bẩm sinh mà một người được xác định từ khi sinh ra, bao gồm nhiễm sắc thể, cơ quan sinh dục, hormone và các đặc điểm sinh lý. Trong khi đó, thể hiện giới lại là cách mỗi người lựa chọn bộc lộ bản thân thông qua diện mạo hoặc cách giao tiếp với mọi người xung quanh.
Thể hiện giới và bản dạng giới
Nếu thể hiện giới là những gì người khác có thể quan sát được từ bên ngoài, thì bản dạng giới lại phản ánh cách một người nhận thức mình thuộc giới nào, chẳng hạn như nam, nữ hoặc cả hai. Nói cách khác, đây giống như sự khác biệt giữa “vẻ bề ngoài” và “tiếng nói nội tâm”, bởi hình ảnh mỗi người thể hiện ra bên ngoài không phải lúc nào cũng trùng khớp với cảm nhận sâu bên trong của họ.
Ví dụ, một người phụ nữ có thể theo đuổi cách ăn mặc nam tính, cắt tóc ngắn và yêu thích hình ảnh mạnh mẽ nhưng họ vẫn luôn xác định bản thân là nữ.
Thể hiện giới và xu hướng tính dục
Xu hướng tính dục đề cập đến việc một người bị thu hút về mặt tình cảm lẫn tình dục với ai, còn thể hiện giới chỉ phản ánh cách họ xây dựng hình ảnh của mình trước xã hội. Hai khái niệm này hoàn toàn độc lập, vì vậy không thể dựa vào vẻ ngoài hay cách cư xử để suy đoán một người yêu ai hoặc thuộc xu hướng tính dục nào. Chẳng hạn, một người đàn ông có vẻ ngoài mềm mại, yêu thích trang điểm hoặc ăn mặc nữ tính vẫn có thể là người dị tính, đồng tính hoặc song tính.
Điều gì ảnh hưởng đến cách một người thể hiện giới?
Cách một người thể hiện giới không tự nhiên hình thành chỉ sau một vài ngày mà là kết quả của nhiều yếu tố đan xen trong suốt quá trình trưởng thành. Sau đây là những yếu tố ảnh hưởng mạnh mẽ đến cách mỗi người tạo dựng hình tượng của mình:
– Văn hóa và xã hội: Ở mỗi quốc gia hay mỗi giai đoạn lịch sử, quan niệm về sự nam tính và nữ tính đều có sự khác biệt. Chẳng hạn, có nơi đàn ông mặc váy được xem là nét đẹp truyền thống, nhưng ở nơi khác lại bị coi là khác thường. Điều đó cho thấy chuẩn mực xã hội có thể định hình cách con người ăn mặc hoặc giao tiếp để phù hợp với những quy tắc trong cộng đồng.
– Gia đình: Ngay từ nhỏ, nhiều người đã được dạy rằng con trai nên mạnh mẽ, còn con gái cần dịu dàng và kín đáo. Khi những quan niệm ấy lặp lại trong thời gian dài, không ít người dần điều chỉnh phong cách hay cách ứng xử để đáp ứng kỳ vọng của gia đình, dù điều đó chưa chắc phản ánh đúng con người họ.
– Truyền thông và mạng xã hội: Phim ảnh, người nổi tiếng hay các nền tảng mạng xã hội đang góp phần mở rộng góc nhìn về sự đa dạng giới. Tuy nhiên, đôi khi, những môi trường này cũng vô tình tạo ra áp lực phải chạy theo những hình mẫu hoàn hảo, khiến nhiều người vô thức thay đổi ngoại hình hoặc phong cách chỉ để được mọi người công nhận.
– Tính cách cá nhân: Có người thích trở thành tâm điểm với gu thời trang nổi bật, trong khi người khác lại ưu tiên sự đơn giản và kín đáo. Những khác biệt ấy xuất phát từ tính cách, sở thích và cảm giác thoải mái của mỗi cá nhân, chứ không phải vì họ phải tuân theo một khuôn mẫu cố định.
– Trải nghiệm sống: Mỗi trải nghiệm sống đều để lại một dấu ấn nhất định trong cách một người nhìn nhận bản thân. Có người trở nên cởi mở hơn sau khi gặp được những người luôn tôn trọng và khích lệ mình, nhưng cũng có người từng thu mình lại chỉ vì nhiều lần bị chê cười hoặc phán xét. Theo thời gian, những trải nghiệm ấy dần định hình diện mạo và phong thái của họ mỗi khi xuất hiện trước đám đông.
Trẻ em và thể hiện giới
Trẻ bắt đầu nhận thức giới từ khi nào?
Theo như chia sẻ từ các chuyên gia tâm lý nhi khoa, nhận thức về giới của trẻ được hình thành từ rất sớm, chứ không phải đợi đến khi lớn mới xuất hiện. Khoảng 2 đến 3 tuổi, nhiều bé đã biết gọi mình là bé trai hoặc bé gái và bắt đầu để ý đến sự khác biệt giữa mình với những người xung quanh. Đến khoảng 3 đến 5 tuổi, trẻ thường bộc lộ rõ sở thích về quần áo, màu sắc, đồ chơi hoặc nhân vật mà mình yêu thích.
Điều cha mẹ cần hiểu là những lựa chọn ở giai đoạn này chưa nói lên con sẽ trở thành người như thế nào trong tương lai. Một bé trai mê nấu ăn, thích chơi búp bê hay một bé gái thích ô tô, bóng đá đều là những điều rất bình thường trong quá trình con khôn lớn. Thay vì lo lắng, cấm đoán hay uốn nắn con theo những định kiến cũ, hãy coi đây là cách trẻ học hỏi, quan sát và từng bước tìm ra điều khiến mình cảm thấy vui vẻ, thoải mái.
Cha mẹ nên phản ứng như thế nào?
Không ít cha mẹ cảm thấy bất ngờ và có phần bối rối khi thấy con có những sở thích hơi khác với kỳ vọng ban đầu của gia đình. Thế nhưng, sự hoang mang này hoàn toàn có thể được tháo gỡ nếu chúng ta thấu hiểu tâm lý của con theo từng lứa tuổi. Sau đây là những lời khuyên hữu ích giúp các bậc phụ huynh đồng hành cùng con một cách nhẹ nhàng và tích cực nhất:
– Lắng nghe: Nếu con chủ động chia sẻ về điều mình thích, đừng ngắt lời hay vội phủ nhận chỉ vì điều đó khác biệt với suy nghĩ hoặc mong đợi của bạn. Hãy hỏi con những câu đơn giản như: “Điều gì khiến con thích món đồ này?” hoặc “Con thấy phong cách này có gì thú vị?”. Khi bạn kiên nhẫn trò chuyện và lắng nghe con bằng sự dịu dàng, trẻ sẽ cảm thấy an tâm và sẵn sàng chia sẻ mọi suy nghĩ, kể cả những điều thầm kín nhất với cha mẹ.
– Không ép buộc: Đừng bắt con phải thay đổi chỉ vì sợ người khác bàn tán hoặc vì muốn con giống với số đông. Thay vì liên tục nhắc “con trai phải thế này” hay “con gái phải thế kia”, cha mẹ nên hướng con đến những giá trị quan trọng hơn như sự tử tế, trách nhiệm và biết thấu hiểu cho người khác. Việc tạo ra một không gian sống thoải mái và tích cực sẽ giúp tâm hồn con phát triển một cách lành mạnh và toàn diện nhất.
– Tôn trọng sự phát triển tự nhiên: Mỗi đứa trẻ đều trưởng thành theo một hành trình riêng, vì vậy không cần quá lo lắng nếu hôm nay con thích điều này nhưng vài tháng sau lại hứng thú với điều khác. Điều con cần không phải là phải lớn lên đúng theo kỳ vọng của người lớn, mà là một mái nhà đủ bao dung để con luôn cảm thấy mình được chấp nhận và yêu thương vô điều kiện. Hãy cứ để con tự do trải nghiệm những sắc thái đa dạng của cuộc sống dưới sự định hướng khéo léo của gia đình.
Vai trò của việc tôn trọng thể hiện giới trong xã hội
Việc học cách chấp nhận và tôn trọng cách thể hiện giới của người khác không đơn thuần là một nghĩa cử xã giao lịch sự, mà đó còn là nền tảng để xây dựng một xã hội văn minh và nuôi dưỡng những giá trị tích cực sau:
Cải thiện sức khỏe tinh thần
Khi một người được tự do diện những bộ cánh hợp gu, cắt kiểu tóc mình yêu thích hay tự tin thể hiện cá tính, họ sẽ trút bỏ được những áp lực vô hình đã đè nặng bấy lâu. Việc không phải gồng mình gánh vác những kỳ vọng của số đông giúp họ giảm nguy cơ bị căng thẳng, trầm cảm, lo âu, đồng thời tiếp thêm nguồn năng lượng tích cực để họ cống hiến hết mình.
Để làm được điều này, mỗi người chúng ta chỉ cần bớt đi một ánh nhìn soi mói hay phán xét, thay vào đó là một lời động viên hay sự khích lệ khi thấy ai đó dám sống thật với bản thân.
Giảm kỳ thị
Sự thấu hiểu và cởi mở chính là “chìa khóa” xóa tan những định kiến vốn đã bám rễ sâu trong tư duy của nhiều thế hệ. Khi xã hội ngừng dán nhãn “dị biệt” lên những cá nhân có cá tính bứt phá, rào cản giữa người với người sẽ dần được xóa nhòa, nhường chỗ cho sự đồng cảm và tôn trọng lẫn nhau.
Xây dựng môi trường hòa nhập
Một tập thể biết tôn trọng sự đa dạng sẽ tạo ra một “mái nhà chung” vững vàng, nơi ai cũng cảm thấy mình được chào đón và công nhận giá trị riêng. Từ trường học cho đến văn phòng làm việc, cách ứng xử công bằng và thái độ tôn trọng sẽ khơi dậy cảm hứng sáng tạo ở mỗi người, giúp họ tự tin phát huy năng lực vốn có thay vì lo sợ bị cô lập.
Các tổ chức và doanh nghiệp có thể xây dựng văn hóa này bằng cách đặt ra những quy định ứng xử văn minh, không phân biệt đối xử dưới bất kỳ hình thức nào.
Tôn trọng sự đa dạng cá nhân
Thế giới này sẽ thật tẻ nhạt biết bao nếu tất cả chúng ta đều được đúc ra từ một “khuôn mẫu” giống hệt nhau, từ suy nghĩ đến cả diện mạo lẫn hành vi. Sự phong phú trong cách biểu hiện giới chính là những “mảnh ghép” rực rỡ sắc màu, dệt nên một bức tranh xã hội hiện đại sống động và đầy tính nhân văn. Hãy luôn tự nhủ rằng, việc tôn trọng sự khác biệt của người bên cạnh cũng chính là đang bảo vệ quyền được là chính mình của bản thân trong tương lai.
Mong rằng qua những kiến thức trên, bạn đã hiểu rõ thể hiện giới là gì cũng như biết cách phân biệt khái niệm này với bản dạng giới, giới tính sinh học và xu hướng tính dục. Tóm lại, mỗi người đều có quyền lựa chọn cách xây dựng hình ảnh và phong cách phù hợp với chính mình, miễn không gây ảnh hưởng tiêu cực đến người khác. Hãy lan tỏa những thông điệp tích cực này để cùng nhau tạo nên một cộng đồng cởi mở và hòa nhập, nơi mọi khác biệt đều được đón nhận bằng sự văn minh và bao dung.